Louis-Philippe I, de laatste Franse koning
door Hjalmar Visser
In augustus 1844 begaf de Franse koning Louis-Philippe zich naar de grafkapel van zijn familie in Dreux. Door aardverschuivingen was een doodkist beschadigd geraakt. Deze kist bevatte de beenderen van verschillende voorouders van de koning. Tijdens de Franse Revolutie waren de vorstelijke graven geschonden en de botten verspreid geraakt. De moeder van Louis-Philippe had later zoveel mogelijk botten en schedels verzameld.
De vorst had een nieuwe, grotere kist laten klaarzetten. Hij haalde persoonlijk de gebeenten van zijn voorouders uit de beschadigde kist. Hij nam de schedels in zijn handen en zei: ‘Dit is de hertog van Penthièvre.’ En bij een andere schedel: ‘Dit is de graaf van Beaujolais.’ Hij probeerde de skeletten te completeren, de juiste schedels bij de juiste botten te leggen.
Dit tafereel was karakteristiek voor de monarch. Herstellen was zijn levenstaak. Het herstel van de monarchie na de Revolutie. Het herstel van Frankrijk na de nederlagen van Napoleon. En het herstel van de naam van zijn familie.
Op vijftienjarige leeftijd reed Louis-Philippe mee in de koets van Louis XVI naar de opening van de Staten-Generaal die de koningbij elkaar had geroepen om uit de politieke en economische crisis te raken. Hij was familie van de koning. Louis was een Bourbon, Louis-Philippe een Bourbon-Orléans. De problemen van het land, de onmacht van de koning en uiteindelijk de Revolutie maakten grote indruk op de jongen. Net als zijn vader sloot hij zich bij de revolutie aan. Hij ging in het leger en vocht daarin tegen de Oostenrijkse troepen. Zijn vader zou in het parlement komen onder de naam Philippe Égalité. En zou uiteindelijk voor de dood van zijn familielid Louis XVI stemmen. Dat hij zelf niet veel later ook onthoofd zou worden, heeft de reputatie van koningsmoordenaars nooit helemaal van de familie kunnen wegnemen.
de onthoofding van Philippe Égalité
Louis-Philippe week uit naar Engeland. Daar maakte hij kennis met een ander politiek en economisch systeem. Nog sterker was dat het geval tijdens zijn verblijf in Amerika. De tijdens zijn reizen opgedane inzichten zou hij later toepassen. Een reis in Europa zou ook gevolgen hebben: op Sicilië ontmoette hij zijn toekomstige vrouw, prinses Marie-Amélie van Napels en Sicilië, lid van de wijdvertakte Bourbonfamilie.
koninklijk paleis op Sicilië Marie-Amélie
Intussen mondde in Frankrijk de revolutie uit in het bewind van Napoleon. Louis-Philippe bewaarde afstand tot de emigrantenkringen van Franse aristocraten die met buitenlandse hulp hun vaderland wilden heroveren. Aan het zich steeds verplaatsende hof in ballingschap van Louis XVIII, de broer van de onthoofde koning, was Louis-Philippe niet welkom.
In 1814 keert het tij voor de monarchie. Na de Revolutie volgt de Restauratie. Niet alles wordt hetzelfde als tijdens het Ancien Régime. Zo komt er bijvoorbeeld een parlement. Maar de herstelde monarchie wil toch vooral alles weer in oude staat herstellen. Veel geld wordt uitgegeven aan het schadeloosstellen van aristocraten die tijdens de Revolutie bezittingen zijn kwijtgeraakt. Oude rituelen worden in ere hersteld. De manier waarop Louis XVIII en later zijn broer Charles X zich laten afbeelden grijpt terug op het staatsieportret van hun betovergrootvader Louis XIV.
Louis XIV Louis XVIII Charles X
De twee oude broers en hun politiek spreken niet tot de verbeelding. De zoon van Charles X, de hertog van Berry, is wel een troef voor de dynastie, maar hij wordt vermoord. In 1830 breekt er opnieuw revolutie uit. De rol van de Bourbons is uitgespeeld. Louis-Philippe is een compromis tussen republikeinen en monarchisten. Hij heeft tijdens de revolutie voor Frankrijk gevochten, is niet autoritair ingesteld, maar stamt wel af van de grote Franse vorsten. De Fransen weten dat het buitenland niet nog eens een revolutionair Frankrijk zal tolereren en maken Louis-Philippe koning. Het is de laatste kans voor de monarchie. ‘Wij zijn de laatste mogelijke koningen in Frankrijk,’schrijft de kersverse monarch aan zijn vrouw. En om dat te blijven zal er heel wat moeten veranderen. De nieuwe vorst wordt geen koning van Frankrijk, maar ‘der Fransen’. Er komt geen traditionele kroning in Reims, maar een moderne eedaflegging in Parijs.
Het staatsieportret van Louis-Philippe verschilt hemelsbreed van de schilderijen van de Lodewijken. Geen mantels, hermelijn of Franse lelies. De afbeelding van zijn eedaflegging toont geen enkele mystiek, zoals bij Charles X nog wel het geval was. In plaats van een ceremonieel hof komt er een gezinsleven dat zich toevallig in een paleis afspeelt. Louis-Philippe krijgt de bijnaam ‘burgerkoning’.
staatsieportret van Louis-Philippe, zonder kroon, met grondwet
Eedaflegging door Louis-Philippe kroning van Charles X
De koning der Fransen staat voor een onmogelijke opgave. Hij is een usurpator in de ogen van de Bourbon-aanhangers. De zoon van Philippe Égalité, die de beslissende stem voor de onthoofding van Louis XVI had uitgebracht, is nu zelf koning geworden! Dat kan toch geen toeval zijn. Progressieve krachten wantrouwen hem. Het blijft een koning. Is zijn nieuwe stijl niet gewoon een dekmantel? Zal hij als hij de kans krijgt niet toch een autoritair bewind instellen? De buitenlandse mogendheden kijken de kat uit de boom. Met Frankrijk hebben ze de laatste veertig jaar al te veel meegemaakt. Maar hij gaat aan de slag. Het lukt hem het vertrouwen van de bevolking in de monarchie te herstellen. Hij slaagt erin met regering en parlement samen te werken. De economie heeft zijn belangstelling en deze bloeit aanvankelijk op onder zijn bewind. Hij overleeft meerdere aanslagen. Maar zijn regering overleeft het woelige jaar 1848 niet. Er zijn misoogsten, de economie (de grote troef van het bewind) zakt in. Er breken opstanden uit. Louis-Philippe wil geen geweld gebruiken om de macht te behouden. De Revolutie heeft hem een grote afkeer van bloedvergieten bezorgd. Hij vlucht naar Engeland, voor de tweede keer in zijn leven. Daar zal hij uiteindelijk ook sterven.
Samen met zijn vrouw is hij bijgezet in de kapel van Dreux, waar hij in 1844 de beenderen van zijn voorouders had geordend.
grafmonument van Louis-Philippe en Marie-Amélie
Voor wie meer wil weten : Louis-Philippe, le dernier roi des Français
door Arnaud Teyssier, uitgeverij Perrin ISBN 978-2-262-03271-5
