Catharina de Grote               
                                            
door Simon Dixon

Het verhaal van Catharina de Grote is al vaker verteld. De prinses uit het kleine Anhalt-Zerbst die het tot keizerin aller Russen bracht. Haar minnaars, haar gebiedsuitbreidingen. Moest daar nu echt weer een boek over worden geschreven?
Simon Dixon’s biografie gaat in op talloze minder bekende details. Dat haalt af en toe de vaart uit het verhaal, maar waarom zou je eigenlijk haast moeten hebben bij het lezen over het achttiende-eeuwse Rusland? Voor de paleizen die in een paar maanden gebouwd moesten worden, de verwikkelingen aan het hof en het liefdesleven van de keizerin kun je gerust de tijd nemen.
Wat het meest in het oog springt zijn de overeenkomsten tussen Catharina en moderne Russische leiders. De ongegeneerde machtspolitiek. De enorme projecten; onder Catharina paleizen en kerken, nu stadions voor voetbalkampioenschappen. En het gebruik van religie. Bij Catharina’s oprechte devotie mogen gezien haar overspel, haar staatsgreep en oorlogen vraagtekens worden geplaatst. Maar zij begreep goed wat de orthodoxe kerk voor haar kon betekenen. Ze liet zich dus vaak in de kerk en bij heiligdommen zien en nam deel aan processies. Het volk kon zo zien dat de (oorspronkelijk Duitse protestantse!) tsarina een echte Russische was, op wier vrome regering de zegen van de hemel wel moest rusten. Aan het hof verliep het leven volgens de kerkelijke kalender. En hofdames die ’s morgens in de kerk ontbraken, terwijl ze de avond ervoor nog wel de energie hadden gehad voor een diner met knappe officieren, konden een boete verwachten. Ook Medvedev en Poetin komen graag in beeld met geestelijken en de meeste Russen lijken in hun orthodoxie te geloven. Er verandert weinig.
Catharina’s belang voor Rusland kan moeilijk worden overschat. Ze werkte hard om de bijna middeleeuwse chaos om te vormen tot een moderne, georganiseerde staat. Maar net als Frederik de Grote van Pruisen, die eerst ook dikke vrienden met Voltaire was, schrok ze van de revolutionaire ontwikkelingen in Frankrijk: het kon ook té vrij en modern. En ze ging op de rem staan.
Haar zoon heeft haar de moord op zijn vader nooit vergeven. Veel van Catharina’s sporen zijn door hem en zijn opvolgers uitgewist. Dixon’s biografie kan als monument dienen.

           
                                                        een van Catharina’s paleizen

Simon Dixon: Catharina de Grote
uitgeverij Het Spectrum. ISBN 978 902 742 435 8